Demenca po kthehet në një nga sfidat më të mëdha shëndetësore në botë, rastet dhe vdekjet vazhdojnë të rriten

Demenca po shndërrohet në një krizë gjithnjë e më serioze të shëndetit publik, ndërsa plakja e popullsisë dhe rritja e jetëgjatësisë po shtojnë numrin e njerëzve që jetojnë me këtë sëmundje. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, mbi 57 milionë njerëz në mbarë botën jetojnë me demencë dhe çdo vit regjistrohen afro 10 milionë raste të reja. Të dhënat e fundit nga Britania e Madhe, ku mbi 81 mijë persona humbën jetën nga demenca gjatë vitit 2025, pasqyrojnë përmasat e një problemi që po prek gjithnjë e më shumë familje dhe sisteme shëndetësore në mbarë botën.

Demenca është bërë një nga shkaqet kryesore të vdekjeve dhe paaftësisë te të moshuarit, duke krijuar sfida të mëdha jo vetëm për sistemet shëndetësore, por edhe për familjet që kujdesen për personat e prekur.

Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), demenca është një ndër shkaqet kryesore të vdekshmërisë në nivel global, ndërsa sëmundja e Alzheimerit përbën rreth 60 deri në 70 për qind të rasteve.

Ekspertët paralajmërojnë se numri i pacientëve mund të rritet ndjeshëm gjatë dekadave të ardhshme, veçanërisht në vendet ku popullsia po plaket me ritme të shpejta.

Mbi 81 mijë vdekje në një vit, shifrat tregojnë përmasat e problemit

Të dhënat e fundit nga Mbretëria e Bashkuar ofrojnë një pasqyrë shqetësuese të ndikimit të demencës.

Sipas një analize të organizatës Alzheimer’s Society, gjatë vitit 2025 u regjistruan 81.096 vdekje të lidhura me demencën dhe sëmundjen e Alzheimerit, numri më i lartë i raportuar deri më tani në vend.

Kjo përfaqëson një rritje prej mbi 15 për qind krahasuar me vitin 2016 dhe rreth 5,5 për qind më shumë se në vitin 2024, kur ishin regjistruar 76.894 vdekje.

Shifra e vitit 2025 ishte gjithashtu dukshëm më e lartë sesa numri i vdekjeve të regjistruara veçmas nga sëmundja ishemike e zemrës dhe nga goditja në tru.

Në Angli dhe Uells, demenca dhe sëmundja e Alzheimerit ishin shkaku kryesor i vdekjeve të regjistruara, me 72.272 raste.

Edhe në Skoci, demenca u rendit për herë të parë mbi sëmundjet e zemrës si shkaku kryesor i vdekjeve.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se të dhënat e një vendi nuk mund të përgjithësohen drejtpërdrejt për të gjithë botën. Ato tregojnë, sidoqoftë, barrën që demenca mund të krijojë në shoqëritë me popullsi gjithnjë e më të moshuar.

Deri në vitin 2050, numri i personave me demencë mund të trefishohet

Parashikimet shkencore sugjerojnë se dekadat e ardhshme mund të sjellin një rritje dramatike të rasteve.

Një analizë e publikuar në revistën The Lancet Public Health vlerëson se numri i njerëzve që jetojnë me demencë mund të arrijë afërsisht 153 milionë deri në vitin 2050.

Kjo do të përfaqësonte pothuajse trefishim krahasuar me nivelin e vitit 2019.

Një nga arsyet kryesore është rritja e jetëgjatësisë.

Përparimet në mjekësi kanë bërë që njerëzit të jetojnë më gjatë dhe të mbijetojnë nga sëmundje që më parë shkaktonin vdekje në moshë më të re.

Por me rritjen e moshës shtohet edhe rreziku për zhvillimin e demencës.

Profesoresha Carol Brayne, eksperte e shëndetit publik në Universitetin e Kembrixhit, thekson se shoqëritë moderne përballen me një sfidë të madhe.

“Ndërsa njerëzit jetojnë më gjatë dhe mbijetojnë nga sëmundje të tjera të rënda, demenca do të mbetet një shqetësim madhor”, deklaroi ajo.

Sipas profesoreshës, përpjekjet duhet të përqendrohen njëkohësisht te zvogëlimi i faktorëve të rrezikut, forcimi i masave mbrojtëse dhe zhvillimi i trajtimeve efektive.

Gratë preken më rëndë nga barra e demencës

Të dhënat tregojnë se demenca ka ndikim veçanërisht të madh te gratë.

Në Britaninë e Madhe, gjatë vitit 2025, demenca përmendej si shkak vdekjeje te rreth 16,2 për qind e grave që kishin ndërruar jetë, krahasuar me 8,9 për qind të burrave.

Një nga arsyet kryesore të këtij dallimi është se gratë, mesatarisht, jetojnë më gjatë dhe për këtë arsye kanë më shumë gjasa të arrijnë moshat kur rreziku i demencës është më i lartë.

Megjithatë, shkencëtarët po studiojnë edhe ndikimin e faktorëve biologjikë, hormonalë, gjenetikë dhe shoqërorë.

Michelle Dyson, drejtuese ekzekutive e Alzheimer’s Society, tha se statistikat tregojnë ndikimin e rëndë që sëmundja ka te pacientët dhe familjet e tyre.

“Pas çdo vdekjeje qëndron një person, një njeri i dashur dhe një familje, jeta e së cilës është përmbysur nga kjo sëmundje”, deklaroi ajo.

Demenca nuk është thjesht humbje e kujtesës

Demenca është një term i përgjithshëm që përfshin disa sëmundje që dëmtojnë funksionimin e trurit.

Forma më e zakonshme është sëmundja e Alzheimerit, por ekzistojnë edhe lloje të tjera, përfshirë demencën vaskulare, demencën me trupa Lewy dhe demencën frontotemporale.

Megjithëse humbja e kujtesës është një nga simptomat më të njohura, sëmundja mund të ndikojë edhe në aftësinë për të folur, për të marrë vendime, për t’u orientuar dhe për të kryer veprimtari të zakonshme.

Në fazat e avancuara, personat e prekur mund të humbin aftësinë për t’u kujdesur për veten dhe të kenë nevojë për mbështetje të vazhdueshme.

Kjo e bën demencën një problem që shkon përtej trajtimit mjekësor, duke prekur drejtpërdrejt mirëqenien ekonomike, emocionale dhe shoqërore të familjeve.

Shpresë nga trajtimet e reja kundër Alzheimerit

Pavarësisht rritjes së rasteve, shkencëtarët po bëjnë përparime në zhvillimin e terapive që mund të ngadalësojnë përparimin e sëmundjes.

Dy ilaçe të reja, lecanemab dhe donanemab, kanë treguar në studime klinike se mund të ngadalësojnë përkeqësimin njohës dhe funksional te disa pacientë me Alzheimer në fazë të hershme.

Në studimet kryesore, lecanemab u shoqërua me rreth 27 për qind ngadalësim të përkeqësimit klinik gjatë 18 muajve, ndërsa donanemab tregoi përfitime që ndryshonin sipas grupit të pacientëve dhe mënyrës së vlerësimit.

Të dyja terapitë synojnë proteinën beta-amiloide, e cila grumbullohet në tru dhe lidhet me proceset patologjike të Alzheimerit.

Megjithatë, trajtimet nuk janë kura dhe nuk janë të përshtatshme për të gjithë pacientët.

Ato mund të shkaktojnë efekte anësore serioze, përfshirë ënjtje dhe gjakderdhje në tru, ndaj kërkojnë përzgjedhje të kujdesshme të pacientëve dhe monitorim të vazhdueshëm mjekësor.

Një sfidë tjetër mbetet çmimi i lartë dhe qasja e pabarabartë në këto terapi, veçanërisht në vendet me sisteme shëndetësore më pak të financuara.

Një trajtim eksperimental që synon proteinën tau

Një tjetër zhvillim i rëndësishëm vjen nga studimet mbi ilaçin eksperimental diranersen.

Ndryshe nga lecanemab dhe donanemab, që synojnë beta-amiloidin, diranersen është projektuar për të ulur prodhimin e proteinës tau, e cila lidhet me dëmtimin dhe vdekjen e qelizave nervore te pacientët me Alzheimer.

Rezultatet e reja të studimit të fazës së dytë CELIA, të prezantuara në nëntor 2026, treguan se trajtimi mund të ngadalësojë përkeqësimin klinik te pacientët me sëmundje të hershme.

Në regjimin me dozë 60 miligramë të administruar dy herë në vit, studiuesit raportuan rreth 38 për qind ngadalësim të përkeqësimit në një nga shkallët kryesore të vlerësimit klinik gjatë dy viteve.

Ky rezultat konsiderohet inkurajues, veçanërisht sepse proteina tau është një nga objektivat më të rëndësishëm të kërkimeve moderne mbi Alzheimerin.

Megjithatë, diranersen mbetet një terapi eksperimentale dhe nevojiten studime të fazës së tretë për të konfirmuar efektivitetin dhe sigurinë e tij.

Ekspertët besojnë se në të ardhmen kombinimi i terapive që synojnë beta-amiloidin me ato që ndikojnë te proteina tau mund të ofrojë rezultate më të mira.

Diagnostikimi i hershëm mbetet një nga sfidat kryesore

Një nga problemet më të mëdha në përballjen me demencën është diagnostikimi i vonshëm.

Në shumë vende, pacientët dhe familjarët mund t’i konsiderojnë ndryshimet e para në kujtesë dhe sjellje si pjesë normale të plakjes.

Si rezultat, ndihma mjekësore shpesh kërkohet vetëm kur simptomat bëhen më të dukshme dhe fillojnë të ndikojnë ndjeshëm në jetën e përditshme.

Ekspertët theksojnë se diagnostikimi i hershëm është i rëndësishëm për identifikimin e shkaqeve të mundshme, planifikimin e kujdesit dhe vlerësimin e mundësive të trajtimit.

Për disa forma të Alzheimerit, ekzaminimet me rezonancë magnetike, tomografi dhe teknika të specializuara të imazherisë mund të ndihmojnë në vlerësimin e ndryshimeve në tru.

Megjithatë, disponueshmëria e këtyre shërbimeve ndryshon ndjeshëm nga një vend në tjetrin.

Pabarazitë janë veçanërisht të mëdha në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme, ku infrastruktura diagnostikuese dhe shërbimet e specializuara shpesh janë të kufizuara.

Familjarët mbajnë një pjesë të madhe të barrës

Demenca nuk ndikon vetëm te pacienti.

Familjarët dhe kujdestarët përballen shpesh me përgjegjësi të mëdha, që përfshijnë kujdesin e përditshëm, mbikëqyrjen, menaxhimin e barnave dhe ndihmën në aktivitetet bazë.

Me përparimin e sëmundjes, këto përgjegjësi mund të bëhen gjithnjë e më të vështira.

Shumë familjarë përballen me lodhje fizike, stres emocional, izolim shoqëror dhe vështirësi financiare.

Sipas OBSH-së, kostoja ekonomike globale e demencës vlerësohej në rreth 1,3 trilion dollarë në vitin 2019, ndërsa një pjesë shumë e madhe e kësaj barre lidhej me kujdesin joformal të ofruar nga familjarët dhe miqtë.

Ekspertët theksojnë se përmirësimi i kujdesit ndaj personave me demencë duhet të përfshijë edhe shërbime mbështetëse për familjet, këshillim psikologjik dhe programe që u ndihmojnë kujdestarëve të përballojnë përgjegjësitë e përditshme.

A mund të parandalohet demenca?

Edhe pse mosha dhe faktorët gjenetikë ndikojnë në rrezikun e zhvillimit të demencës, studiuesit theksojnë se një pjesë e rasteve mund të parandalohet ose të shtyhet në kohë përmes ndryshimeve në stilin e jetesës dhe kontrollit të faktorëve të rrezikut.

OBSH ka theksuar se deri në rreth 45 për qind e rasteve të demencës mund të jenë potencialisht të parandalueshme ose të vonueshme përmes ndërhyrjeve ndaj faktorëve të ndryshueshëm të rrezikut.

Ndër masat më të rëndësishme përfshihen aktiviteti i rregullt fizik, kontrolli i tensionit të gjakut dhe diabetit, shmangia e duhanit, kufizimi i alkoolit, ruajtja e shëndetit të dëgjimit dhe trajtimi i problemeve të tjera shëndetësore.

Po ashtu, edukimi, angazhimi shoqëror dhe trajtimi i depresionit mund të kenë rëndësi për ruajtjen e shëndetit të trurit.

Megjithatë, këto masa nuk garantojnë që një person nuk do të zhvillojë demencë.

Ato synojnë zvogëlimin e rrezikut në nivel individual dhe popullate.

Një sfidë që kërkon përgjigje globale

Rritja e numrit të personave që jetojnë me demencë është një paralajmërim për sistemet shëndetësore në mbarë botën.

Ndërsa shkencëtarët po zhvillojnë trajtime të reja, ekspertët theksojnë se përballja me sëmundjen nuk mund të mbështetet vetëm te ilaçet.

Nevojiten investime më të mëdha në diagnostikimin e hershëm, shërbimet e specializuara, parandalimin dhe mbështetjen e familjeve.

Për vendet me popullsi në plakje, përfshirë shtetet evropiane dhe rajonin e Ballkanit, kjo nënkupton nevojën për planifikim më afatgjatë të shërbimeve shëndetësore dhe sociale.

Demenca nuk është më vetëm një shqetësim individual i moshës së shtyrë, por një nga sfidat më të mëdha shëndetësore dhe shoqërore të shekullit XXI.

Përparimet e fundit shkencore japin shpresë se përparimi i disa formave të sëmundjes mund të ngadalësohet, por parandalimi, diagnostikimi i hershëm dhe kujdesi dinjitoz mbeten thelbësorë për miliona njerëz që jetojnë me demencë dhe familjet e tyre. /GazetaExpress/

The post Demenca po kthehet në një nga sfidat më të mëdha shëndetësore në botë, rastet dhe vdekjet vazhdojnë të rriten appeared first on Gazeta Express.

Original post Here

News
Valdeti dhe Shqiponja komentojnë lojën e Nichit: Gabim është të merresh me të…

Pas debateve në shtëpinë e “Big Brother VIP Kosova 5”, Valdeti dhe Shqiponja kanë diskutuar për lojën dhe sjelljen e Nichit. Valdeti ka thënë se raporti i tij me Nichin ka qenë gjithmonë neutral, duke mohuar se e ka ofenduar apo është përfshirë në debate me të. “Me Nichin kam …

News
“Ti je manipuluese…” – Plas debati mes Likit dhe Norës

Arlinda dhe Nora kurrqysh s’po e çojnë në shtëpinë e Vëllait të Madh. Dy banoret e Big Brother VIP Kosova po vazhdojnë të kenë debate kohë pas kohe. Sot përplasja shpërtheu për manipulim. Ndiqeni se çka ndodhi: The post “Ti je manipuluese…” – Plas debati mes Likit dhe Norës appeared …

News
Komandanti i KFOR’it Vergori në Tiranë: Po vazhdojmë optimizimin e forcave, procesi mund të kthehet prapa nëse rrezikohet siguria

Komandanti i KFOR’it, Roberto Vergori, ka marrë pjesë në takimin e 14-të të Shefave të Mbrojtjes të Nismës për Bashkëpunim në Mbrojtje (DECI), që u mbajt sot në Tiranë. Aty, Vergori, i ka informuar anëtarët e DECI-t për rolin e misionit në promovimin e sigurisë dhe stabilitetit rajonal. ‘’Komandanti i …